Stanisław Cat-Mackiewicz był cenionym publicystą przedwojennym, monarchistą i redaktorem dziennika Słowo. Po wybuchu wojny uciekł na Litwę, a potem do Francji. W latach 1954–1955 piastował urząd premiera Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, został jednak skaptowany przez bezpiekę i w 1956 wrócił do Polski. Zmarł dekadę później, wydawszy między innymi Herezje i prawdy.

Czym są Herezje i prawdy? Ano publicystką historyczną, czyli rozważaniami autora – prawnika i wydawcy, ale nie historyka – na temat przeszłości naszego narodu. Przy czym najbardziej interesuje go okres średniowieczny. Zapewne nie bez powodu. Dwa lata wcześniej na rynek trafiła Polska Piastów Jasienicy, gotowe też były teksty poświęcone Jagiellonom. Przedstawiły one kreśloną wizję tamtych czasów, z którą Cat-Mackiewicz nie do końca się zgadzał.

Za najważniejsza należy uznać próbę przewartościowania dorobku dwóch władców i Kazimierzy, Wielkiego i Jagiellończyka. Ten pierwszy zdaniem autora aż tak wielki nie był, z kolei Jagiellończyk pozostawał niedoceniony. Wielki oddał w 1434 Pomorze Gdańskie Krzyżakom, Jagiellończyk je odzyskał wraz z Prusami Królewskimi. Ten pierwszy zrzekł się też Śląska, w roku 1350 oddawał Ruś Ludwikowi Węgierskiemu.

Oczywiście Mackiewcz porusza też kwestie innych władców, zajmuje się też Joanną D’Arc czy paroma dawnymi pisarzami (choćby Dantem). Przy okazji spuszcza łomot kronikarzom. „Kronikarze łżą na potęgę, przekręcają fakty, jak tylko mogą, każde ich zdanie należy sprawdzać”, twierdzi. „Cóż ten wielki Długosz wypisuje o genealogii królowej Jadwigi! – Czytać hadko. Ludwika IX nie odróżnia od Ludwika VI – przekręca wszystko, do imion włącznie”. Co ciekawe, sam nieraz konfabuluje, jakby był sztuczną inteligencją, naciąga fakty pod swoje tezy. Ale robi to sprawnie, dzięki czemu jego teksty dobrze się czyta. Fani literatury retro będą z Herezji i prawd zadowoleni.

Joel

Herezje i prawdy
Autor: Stanisław Cat-Mackiewicz
Wydawnictwo Universitas

Polub nas na Facebooku, TikToku, BlueSky i Instagramie.
Polub nas w serwisie Media Krytyk.